Ziet u mensen in Rotterdam wel eens peuken op straat gooien?

Als u er op gaat letten, ziet u het ongetwijfeld heel vaak zien gebeuren. Voor de ingang van een winkel, bij een tram- of buhalte. Gebeurt vaak achteloos, zonder erbij stil te staan. De sigaret is op, de hand beweegt omlaag, en daar ligt weer zo’n klein filtertje dat nauwelijks opvalt tussen al het andere. En misschien is dat precies het probleem. Het is klein. Te klein om echt te storen, lijkt het. Tot je bedenkt hoeveel het er zijn.

Aanleiding om er weer bij stil te staan is berichtgeving van onder meer NOS. Gemeenten geven daarin aan dat ze willen dat de tabaksindustrie meebetaalt aan het opruimen van sigarettenpeuken. Want die peuken zijn niet onschuldig. Ze bevatten plastic en schadelijke stoffen, en vormen daarmee een structurele bron van vervuiling in de openbare ruimte.

Klinkt logisch: de vervuiler betaalt. Maar wie is de vervuiler eigenlijk? De producent van de sigaret, of de gebruiker die hem op straat gooit?

In de stad zie je vooral dat laatste. Het moment waarop iemand besluit: dit kan hier wel. Of misschien beter gezegd: het moment waarop iemand er helemaal niet over nadenkt. Want het voelt niet als een grote handeling. Geen volle vuilniszak die je naast de container zet, maar iets kleins, vluchtigs.

Toch stapelen die kleine handelingen zich op. In de stoep, in de goot, uiteindelijk in het water. En ondertussen ruimt de gemeente het op. Met mensen, machines en dus geld. Hoeveel precies? Dat is nu ook een vraag die politiek wordt gesteld.

Dit onderwerp hangt ergens tussen gedrag en systeem. Aan de ene kant is het een kwestie van doen of laten. Je gooit die peuk wel of niet op straat. Aan de andere kant is het ook iets wat we blijkbaar zijn gaan accepteren. Alsof het erbij hoort. Is dat dan nog een bewust handeling? Of is het gewoon een routine geworden.

De gemeente probeert daar al langer invloed op uit te oefenen. Met campagnes, met afvalbakken, soms met handhaving. Maar hoe effectief is dat? Zie je echt minder peuken, of verplaatst het probleem zich vooral?

Het idee om de tabaksindustrie financieel verantwoordelijk te maken, past in een bredere ontwikkeling. Producenten die niet alleen verantwoordelijk zijn voor wat ze maken, maar ook voor wat er daarna mee gebeurt. Dat klinkt logisch, maar het is geen wondermiddel. Het zal het gedrag op straat niet automatisch gaan veranderen.